Mannheim stond eerlijk gezegd niet bovenaan mijn lijstje voor een stedentrip naar Duitsland. Steden als Berlijn, Hamburg en München zijn veel bekender, terwijl Mannheim bij veel Nederlandse reizigers nog redelijk onder de radar blijft. En juist daarom was ik benieuwd naar deze stad in Baden-Württemberg.
Tijdens een persreis door Zuid-Duitsland reisde ik met de ICE naar Mannheim, waar we twee dagen de tijd hadden om de stad te ontdekken. We wandelden langs de belangrijkste bezienswaardigheden, maakten een culinaire tour en bezochten Jungbusch, de creatieve wijk van Mannheim. Daarna reisden we verder naar Karlsruhe en Heilbronn.
Wat me vooral verraste? Mannheim voelt helemaal niet als een klassieke Duitse stad. Het is rauwer, internationaler en creatiever. Barokke architectuur staat er naast enorme street-artwerken, terwijl je even later langs de Rijn loopt of tussen Turkse winkels en internationale eettentjes staat.
Plan je zelf een stedentrip naar Mannheim? Dit zijn mijn tips voor wat je kunt zien en doen.
Waarom is Mannheim bijzonder?
Het eerste dat je over Mannheim moet weten: het centrum ziet er op de kaart heel anders uit dan dat van de meeste Europese steden. Mannheim staat namelijk bekend als de Quadratestadt.
De binnenstad werd in de 17e eeuw als geplande stad aangelegd volgens een rasterpatroon. In plaats van gewone straatnamen kom je hier adressen tegen als D1, E2 of Q6. De blokken worden aangeduid met een combinatie van een letter en een cijfer. Een beetje alsof je over een enorm schaakbord loopt.
In het begin is dat even wennen, maar al snel merk je dat het systeem eigenlijk verrassend overzichtelijk is.
Mannheim ligt bovendien op een bijzondere plek, waar de Neckar uitmondt in de Rijn. De ligging aan het water en de haven hebben een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van de stad.
Tegenwoordig is Mannheim een stad van contrasten: historische architectuur, industrie, muziek, street art, winkels en een opvallend internationale bevolking komen hier allemaal samen.
Wat te doen in Mannheim? Mijn tips en bezienswaardigheden
Watertoren en Friedrichsplatz: het bekendste plaatje van Mannheim
Een van de eerste plekken die je tijdens een stedentrip naar Mannheim moet zien is de Watertoren. De 60 meter hoge watertoren is het herkenningspunt van de stad en staat midden op de Friedrichsplatz.
Maar kijk hier vooral ook om je heen. Rondom de watertoren vind je fonteinen, tuinen, promenades en prachtige jugendstilarchitectuur. Het gebied rond de Friedrichsplatz behoort tot de grootste aaneengesloten jugendstilensembles van Duitsland.
Overdag is het mooi, maar ik zou hier ook ’s avonds nog even terugkomen wanneer de watertoren en fonteinen verlicht zijn.
In de winter verandert dit deel van Mannheim bovendien compleet. Rond de Wasserturm wordt een van de grootste en oudste kerstmarkten van Duitsland gehouden. De kerstmarkt verhuisde eind jaren zeventig naar deze locatie en groeide daar uit tot een groot jaarlijks evenement.
Wandel door de beroemde Quadrate van Mannheim
Vanaf de Wasserturm loop je zo richting de Quadrate, het karakteristieke centrum van Mannheim.
Het stratenplan werd al in de 17e eeuw volgens een raster aangelegd. De blokken kregen letters en cijfers in plaats van traditionele straatnamen. Dat maakt Mannheim behoorlijk uniek in Duitsland.
Tijdens onze stadswandeling merkten we hoe gemakkelijk je vanuit de Quadrate verschillende kanten van Mannheim kunt ontdekken. Winkels, cafés, historische gebouwen en restaurants liggen allemaal relatief dicht bij elkaar.
Trek daarom niet alleen een rechte lijn van bezienswaardigheid naar bezienswaardigheid, maar dwaal ook gewoon wat door de verschillende blokken.
Bezoek het enorme Barokpaleis van Mannheim
Aan de rand van de Quadrate staat het imposante Barockschloss Mannheim. Het voormalige residentiepaleis van de keurvorsten behoort tot de grootste barokke paleiscomplexen van Europa.
Een leuk detail: waar vroeger keurvorsten door de gangen liepen, lopen tegenwoordig studenten. Een groot deel van het paleis wordt namelijk gebruikt door de Universiteit van Mannheim.
Je kunt delen van het paleis bezoeken en onder andere historische vertrekken en representatieve zalen bekijken.
Zelfs wanneer je niet naar binnen gaat, is het de moeite waard om er langs te wandelen. Alleen al de enorme façade geeft een goed beeld van hoe belangrijk Mannheim ooit als residentiestad was.
Ga winkelen in Mannheim
Mannheim is ook een verrassend goede winkelstad. De belangrijkste winkelstraat is de Planken, die dwars door het centrum loopt. Hier vind je bekende winkelketens, warenhuizen en kleinere winkels.
Doordat het centrum compact is, kun je shoppen gemakkelijk combineren met de belangrijkste bezienswaardigheden.
Maar voor een totaal andere winkelervaring moet je richting Little Istanbul.
Ontdek Little Istanbul: winkelen tussen bruidsjurken en Turkse specialiteiten
Hier waan je je soms even in Turkije. Je vindt er Turkse supermarkten, bakkerijen, restaurants, juweliers en opvallend veel winkels met feestelijke avondjurken en bruidsmode.
Tijdens onze tour hoorden we dat mensen van ver buiten Mannheim speciaal hierheen komen om te shoppen voor bruiloften en andere grote feesten. Voor sommige bezoekers wordt het zelfs een compleet dagje uit of een weekend Mannheim: jurken passen, sieraden bekijken en tussendoor uitgebreid Turks eten.
Jungbusch: de creatieve wijk van Mannheim
Deze voormalige arbeiders- en havenwijk heeft zich ontwikkeld tot een van de creatieve hotspots van Mannheim. Je vindt er bars, restaurants, galeries, street art en creatieve bedrijven.
Tijdens onze wandeling zagen we oude industriële gebouwen en pakhuizen die een nieuwe bestemming hebben gekregen. De combinatie van het water, de haven en de industriële architectuur geeft Jungbusch een rauwer karakter dan het centrum.
Ook wonen hier veel studenten en jonge creatieven. Dat heeft ervoor gezorgd dat oude gebouwen en pakhuizen zijn opgeknapt en het gebied de afgelopen jaren sterk is veranderd.
Het leuke is dat je vanuit het centrum in ongeveer tien minuten naar Jungbusch kunt lopen.
Popakademie: muziek zit in het DNA van Mannheim
Midden in Jungbusch vind je de Popakademie Baden-Württemberg, een hogeschool die volledig gericht is op populaire muziek, music business en de creatieve industrie.
De Popakademie werd in 2003 opgericht en is inmiddels een belangrijk onderdeel van de muziekscene van Mannheim. Bekende artiesten en professionals uit de muziekindustrie hebben hier hun opleiding gevolgd of hun carrière verder ontwikkeld.
De ligging is trouwens bijzonder: het gebouw staat direct aan het verbindingskanaal tussen Rijn en Neckar, met de industriële haven als achtergrond.
Mannheim is UNESCO City of Music
Muziek speelt sowieso een grote rol in Mannheim. Sinds 2014 is de stad officieel UNESCO Creative City of Music.
Die titel kwam niet zomaar uit de lucht vallen. Mannheim heeft een muziekgeschiedenis die teruggaat tot de 18e eeuw met de beroemde Mannheimer Schule, maar investeert tegenwoordig ook bewust in popmuziek, muziekindustrie en jonge artiesten. De Popakademie is daar een goed voorbeeld van.
Ook Enjoy Jazz past perfect bij die identiteit. Dit internationale festival vindt plaats in Mannheim, Heidelberg en Ludwigshafen en trekt jaarlijks meer dan 20.000 bezoekers. Grote namen uit de jazzwereld én opkomende artiesten treden tijdens het festival op.
Ben je liefhebber van jazz of livemuziek, dan is het dus zeker de moeite waard om voor je stedentrip de evenementenkalender te bekijken.
Zoek de street art van Mannheim
Nog zoiets wat goed bij het creatieve karakter van Mannheim past: street art.
Verspreid door de stad vind je enorme murals op gevels. Vooral rondom Jungbusch en andere wijken buiten de klassieke toeristische route kom je verschillende werken tegen.
Er bestaat zelfs een speciaal street-artproject, Stadt.Wand.Kunst, waardoor steeds meer gevels door nationale en internationale kunstenaars zijn veranderd in enorme kunstwerken.
Voor fotografie vond ik dit een van de leukste kanten van Mannheim.
Proef een echte Spaghettieis
Dit moet je eigenlijk een keer gedaan hebben als je in Mannheim bent: Spaghettieis eten.
En nee, er zit gelukkig geen pasta in.
Het beroemde ijsje bestaat meestal uit vanille-ijs dat door een pers wordt gedrukt zodat het op spaghetti lijkt, met aardbeiensaus als ’tomatensaus’ en witte chocolade of kokos als ‘Parmezaanse kaas’.
Spaghettieis werd in Mannheim beroemd dankzij ijsmaker Dario Fontanella. Daarom is een bezoek aan Eis Fontanella een leuke culinaire stop tijdens je stedentrip.
Dit is zo’n typisch lokaal verhaal waar ik van hou: iets wat je inmiddels overal in Duitsland tegenkomt, maar waarvan de oorsprong met Mannheim verbonden is.
Nog meer cultuur: film, sport en evenementen
Mannheim heeft sowieso een opvallend volle evenementenkalender.
Naast Enjoy Jazz organiseert de stad samen met het nabijgelegen Heidelberg het International Filmfestival Mannheim-Heidelberg. Het festival bestaat sinds 1952 en richt zich vooral op nieuwe internationale filmmakers.
Voor grote concerten en sportwedstrijden is er de SAP Arena. Deze multifunctionele arena biedt bij grote evenementen plaats aan maximaal ongeveer 15.000 bezoekers en is onder andere de thuisbasis van ijshockeyclub Adler Mannheim en handbalclub Rhein-Neckar Löwen.
Een bekende naam uit de regio: Helmut Kohl
Ook politiek heeft de regio bekende namen voortgebracht. Voormalig Duits bondskanselier Helmut Kohl kwam uit Ludwigshafen, direct aan de andere kant van de Rijn.
Mannheim en Ludwigshafen liggen zo dicht bij elkaar dat ze ondanks de deelstaatgrens – Mannheim ligt in Baden-Württemberg en Ludwigshafen in Rheinland-Pfalz – samen bijna als één stedelijk gebied aanvoelen.
En luister tijdens je bezoek ook eens goed naar hoe de locals praten. Mannheim heeft een uitgesproken lokaal dialect, het Mannemerisch, dat onderdeel is van de dialecten uit de Rijn-Neckarregio.
Waar eten in Mannheim?
Mannheim is door zijn internationale bevolking een leuke stad om te eten. Je kunt er terecht voor klassieke Duitse gerechten, maar ook voor Turkse, Italiaanse, Aziatische en andere internationale keukens.
Tijdens onze persreis maakten we zelfs een speciale culinaire wandeling door de stad, waarbij juist die internationale invloeden en lokale ondernemers centraal stonden.
Rheinterrassen: eten aan de Rijn
Op onze eerste avond aten we bij Gasthaus Rheinterrassen, direct aan de Rheinpromenade.
Vooral de locatie is fijn. Je zit hier weg van de drukte van het centrum en vlak aan het water. Bij mooi weer is dit dan ook een leuke plek om je sightseeingdag af te sluiten.
Combineer het diner eventueel met een wandeling langs de Rijn.
Friedrichs: dineren bij de Watertoren
Onze tweede avond aten we bij Friedrichs, aan de Friedrichsplatz.
Qua locatie kan het bijna niet beter. Je zit vlak bij de Watertoren en een van de mooiste pleinen van Mannheim. Na het diner kun je dus meteen nog een avondwandeling maken langs de verlichte watertoren en fonteinen.
Ga eten in Little Istanbul
Wil je iets informelers, loop dan ook Little Istanbul binnen.
Juist hier zie je hoe multicultureel Mannheim is. Turkse bakkerijen, restaurants, zoetigheden en winkels liggen naast elkaar. Een leuke wijk om rond lunchtijd te bezoeken en het shoppen te combineren met eten.
En vergeet daarna die Spaghettieis bij Fontanella niet.
Waar verblijven in Mannheim?
Tijdens mijn bezoek verbleef ik twee nachten in het Hilton Garden Inn Mannheim.
Voor een stedentrip met de trein vond ik de locatie eigenlijk ideaal. Het hotel ligt direct bij Mannheim Hauptbahnhof. Je stapt uit de trein en hoeft dus niet eerst met je koffer door de halve stad.
Mijn kamer was ruim en schoon, het bed heerlijk en ’s ochtends stond er een uitgebreid ontbijtbuffet klaar. Vanuit het hotel kun je bovendien gemakkelijk te voet richting de Wasserturm en het centrum.
Zeker wanneer je vanuit Nederland met de trein naar Mannheim reist, zou ik deze locatie opnieuw kiezen.
Mannheim met de trein vanuit Nederland
Een ander groot voordeel van Mannheim is dat je er prima zonder auto naartoe kunt.
Ik reisde vanuit Nederland met de ICE naar Mannheim. Ook tijdens onze reis door Baden-Württemberg maakten we voornamelijk gebruik van trein, tram en ander openbaar vervoer.
Eenmaal aangekomen kun je een groot deel van Mannheim te voet ontdekken. Het Hauptbahnhof ligt dicht bij de Wasserturm en vanaf daar wandel je verder richting de Quadrate, het paleis en Jungbusch.
Na ons bezoek aan Mannheim reisden we per trein verder naar Karlsruhe. Daardoor kun je Mannheim ook heel goed opnemen in een langere treinreis door Baden-Württemberg.
Combineer Mannheim met Heidelberg en Speyer
Heb je meer tijd? Dan is Mannheim ook een handige uitvalsbasis om meer van de regio te ontdekken.
Heidelberg ligt vlakbij en vormt bijna het tegenovergestelde van Mannheim: waar Mannheim stedelijk, industrieel en modern aanvoelt, staat Heidelberg juist bekend om zijn romantische oude centrum en universiteit.
Een andere leuke dagtrip is Speyer, vooral bekend om zijn indrukwekkende Dom van Speyer.
In de bredere regio vind je bovendien een enorme hoeveelheid kastelen, paleizen en historische stadjes. Daardoor kun je van een weekend Mannheim gemakkelijk een langere trip maken.
Hoeveel dagen heb je nodig voor Mannheim?
Voor een eerste stedentrip zou ik twee dagen voor Mannheim uittrekken.
Gebruik de eerste dag voor de Wasserturm, Friedrichsplatz, Quadrate, shoppen en het Barockschloss. Op de tweede dag kun je de alternatievere kant van Mannheim ontdekken: Jungbusch, Popakademie, street art, Little Istanbul en de internationale foodscene.
Heb je maar één dag? Dan zou ik in ieder geval Wasserturm, Quadrate, Barockschloss en Jungbusch combineren.
Is Mannheim leuk voor een stedentrip?
Mannheim is niet de Duitse stad waar je naartoe gaat voor alleen vakwerkhuizen, romantische straatjes en een historische Altstadt. En misschien is dat juist het interessante eraan.
De stad combineert barokke geschiedenis met street art, muziek, internationale wijken, industrie, winkels en moderne creativiteit. Het ene moment sta je voor een enorm paleis en even later wandel je tussen murals en oude havengebouwen in Jungbusch.
Voor mij zat de verrassing daarom niet in één spectaculaire bezienswaardigheid, maar juist in die combinatie.
Wie eens een andere stedentrip in Duitsland zoekt en buiten de bekende bestemmingen wil kijken, zou Mannheim zeker op het lijstje kunnen zetten.
Praktische informatie voor je stedentrip Mannheim
Beste reistijd: Mannheim kun je eigenlijk het hele jaar bezoeken. Voor terrassen en wandelen langs Rijn en Neckar zijn voorjaar, zomer en vroege herfst fijn. Muziekliefhebbers kunnen hun bezoek rond Enjoy Jazz plannen en eind november en december is de kerstmarkt bij de Wasserturm een extra reden om naar Mannheim te gaan.
Vervoer: veel bezienswaardigheden in het centrum zijn te voet bereikbaar. Voor grotere afstanden kun je gebruikmaken van tram en bus.
Overnachten: wij verbleven in Hilton Garden Inn Mannheim, direct bij het Hauptbahnhof.
Hoe lang: twee dagen is een fijne duur voor een eerste bezoek.
Combineren met: Karlsruhe, Heidelberg, Heilbronn en Speyer.
